Kira Hukuku · 6 dk okuma

Kiracı Yaptırdığı Dolabın Parasını Kiradan Düşebilir mi?

Kiracı eve yaptırdığı dolabın veya tadilatın parasını kiradan düşebilir mi? TBK m.321, m.315, m.306, m.139; Yargıtay HGK E.2017/985 K.2021/1368; 3. HD E.2017/7829 K.2017/17489, E.2023/548 K.2023/2473, E.2021/8416 K.2022/5790.

Kısa cevap: Kural olarak hayır. Kiracı, kiralananda yenilik ve değişikliği kiraya verenin yazılı rızasıyla yapabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kira sürerken masrafın kiradan düşülebilmesi için sözleşmede bu yönde bir hüküm ya da yazılı delille ispatlanan bir anlaşma arıyor. Böyle bir dayanak yoksa kiradan kendiliğinden düşmek kiracıyı temerrüt riskiyle karşı karşıya bırakabilir. Kanun, aksine yazılı anlaşma yoksa rızayla yapılan değişikliğin değer artışının istenemeyeceğini söyler. Yargıtay ise faydalı ve zorunlu masrafların bir kısmının tahliyeden sonra istenebileceğini kabul ediyor.

Kiracı eve vestiyer ya da gömme dolap yaptırıyor ve "parasını kiradan düşeceğim" diyor. Ev sahibi bunu kabul etmek zorunda mı? Kiracı hiçbir şey isteyemez mi? Cevap, sözleşmeye, yazılı rızaya ve masrafın niteliğine göre değişir.

Kiracı evde dolap yaptırabilir mi?

Türk Borçlar Kanunu'nun 321. maddesine göre kiracı, kiraya verenin yazılı rızasıyla kiralananda yenilik ve değişiklikler yapabilir. Kiracı ayrıca kiralananı sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmakla yükümlüdür (TBK m.316/1).

Serbest duran bir gardırop ile duvara sabitlenen gömme dolap aynı şey değildir. Duvara, zemine veya tesisata dokunan bir imalat, kiralananda değişiklik sayılabilir. Bu yüzden dolap yaptırmadan önce yazılı rıza almak iki taraf için de en güvenli yoldur.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, eski Borçlar Kanunu döneminde kurulan bir işyeri kirasında şu tespiti yaptı. Kiraya verenin bilgisi ve izni dışında tadilat yapmak, kiralananı özensiz kullanmak kadar sözleşmeye aykırıdır. Sözleşmede izinsiz tadilat yasağı ve eski hâle getirme hükmü bulunan bu dosyada kiracının masraf talebi reddedildi, Daire kararı onadı (E.2023/2620, K.2024/376, 24.01.2024).

Parasını kiradan düşebilir mi?

Kiradan düşme, hukuken takastır. Kanuna göre takas için iki borcun karşılıklı ve muaccel olması gerekir (TBK m.139/1). Takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir (TBK m.143/1). Alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (TBK m.139/2). Kira ilişkisinde ayrıca özel bir kural vardır: kiracı ve kiraya veren, kira sözleşmesinden doğan alacaklarını takas etme hakkından önceden feragat edemezler (TBK m.326). Bu hüküm, sözleşmedeki "masraf istenmez" kayıtlarını kendiliğinden geçersiz kılmaz; Yargıtay bu kayıtları uyguluyor; bu kayıtların sınırı aşağıda anlatılıyor.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin kira ilişkisi için koyduğu ölçü ise daha dardır. Kiracının değer artırıcı masrafları kira bedelinden mahsup edebilmesi için sözleşmede ayrıca bir düzenleme bulunmalıdır. Ya da bu yönde bir anlaşma yazılı delillerle ispatlanmalıdır. Kiracının kendi parasıyla doğalgaz tesisatı yaptırıp kiraya saydığı bir dosyada, bu şartlar olmadığı için kiraya verenin talebini reddeden karar bozuldu (E.2017/7829, K.2017/17489, 12.12.2017). Daire aynı ilkeyi 30.04.2019 tarihli kararında da tekrarladı (E.2017/7430, K.2019/3928).

Hukuk Genel Kurulu'na göre kiracının faydalı ve zorunlu masrafları isteyebilmesi için kiralananın tahliye edilmiş olması ön koşuldur. Kurul, eski kanun döneminde kurulan bir kira ilişkisinde direnme kararını bu yönden de oy çokluğuyla bozdu (E.2017/985, K.2021/1368, 09.11.2021).

Tahliyeden sonra durum farklıdır. Daire, boşaltılmış bir dairede kiracının takas savunmasının incelenmeden kira alacağına hükmedilmesini doğru bulmadı (E.2017/7043, K.2019/3365, 15.04.2019). İlk derece mahkemesi yazılı rıza olmadığı gerekçesiyle kira alacağını kabul etmişti; Daire, masrafların kiracının sorumlu olduğu kullanma giderlerinden olmadığı ve faydalı ve zorunlu masraf kapsamında kaldığı tespit edilirse, imalat tarihindeki değerinden yıpranma payı düşülerek alacaktan mahsup edilmesini istedi.

Kiradan düşmenin riski: temerrüt

Kiracı muaccel kira bedelini ödemezse kiraya veren ona yazılı olarak bir süre verebilir. Bu sürede de ödeme yapılmazsa sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir. Konut kiralarında bu süre en az otuz gündür (TBK m.315).

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir dosyada kiracı, işyerine yaptığı masrafların kiradan düşülmesi gerektiğini savunmuştu. Sözleşmede böyle bir düzenleme yoktu; aksine kiracının tadilatlar için talepte bulunmayacağı yazılıydı. Süresinde ödeme yapılmadığı için temerrüt nedeniyle tahliye kararı verildi ve karar onandı (E.2023/548, K.2023/2473, 03.10.2023).

Bu nedenle kiracı açısından en riskli yol, ev sahibinin yazılı onayı olmadan kirayı eksik ödemektir.

Evde bozuk bir şey varsa durum farklı mı?

Evet. Kanun, kiralanandaki ayıp için ayrı bir yol öngörür. Kiracı önce kiraya verenden ayıbın uygun bir sürede giderilmesini ister. Bu sürede ayıp giderilmezse ayıbı kiraya veren hesabına gidertebilir. Bundan doğan alacağını da kira bedelinden indirebilir (TBK m.306/1).

Bu yol, bozuk bir kombi, akan bir tesisat gibi kiralanandaki ayıplar içindir. Kiracının kendi tercihiyle yaptırdığı vestiyer, dolap veya dekorasyon kural olarak ayıbın giderilmesi sayılmaz. Sıra da önemlidir: önce bildirim ve süre, sonra onarım.

Taşınırken kiracı ne isteyebilir?

TBK m.321/3'e göre kiracı, aksine yazılı bir anlaşma yoksa, kiraya verenin rızasıyla yaptığı yenilik ve değişiklikler sebebiyle ortaya çıkan değer artışının karşılığını isteyemez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 14.06.2022 tarihli kararı ise başka bir kapı açıyor. Kiracı, aralarında mutfak ve banyo dolaplarının da bulunduğu tadilatların bedelini istemişti. Dava kiracı evdeyken açılmış, tahliye yargılama sırasında gerçekleşmişti. Daire, bu durumda tahliye şartının gerçekleşmiş sayılacağını belirterek ret kararını kiracı yararına bozdu (E.2021/8416, K.2022/5790).

Daireye göre sözleşmede aksine hüküm yoksa kiracı, faydalı ve zorunlu giderlerden alınıp götürülemeyen ve kiraya verenin benimsediği kalemlerin bedelini vekâletsiz iş görme hükümlerine göre isteyebilir. Bedel, yapıldığı tarihteki değerden yıpranma payı düşülerek bulunur. Kararda TBK m.321/3 ayrıca tartışılmamıştır. Daire başka bir kararında, hangi imalatın faydalı ve zorunlu, hangisinin lüks masraf olduğunun bilirkişiyle ayrılmasını istemiştir (E.2017/7430, K.2019/3928).

Sözleşmedeki hüküm sonucu değiştirebilir. Bir dosyada sözleşme, kiracının yaptığı inşaat ve ilavelerin bağışlanmış sayılacağını ve bedel istenmeyeceğini öngörüyordu. Hukuk Genel Kurulu, kiracının tazminat isteyemeyeceğine oy birliğiyle karar verdi (E.2018/137, K.2022/243, 03.03.2022). O dosyada eski Borçlar Kanunu uygulanmıştı. Sözleşmede yalnız masrafın istenemeyeceği ya da tadilatın bedelsiz bırakılacağı yazılıysa, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bu kaydı kira süresinin sonu için geçerli sayıyor. Kiracı süre dolmadan çıkmışsa, sökülüp götürülemeyen faydalı ve zorunlu imalatların yıpranma payı düşülmüş bedeli kalan kira süresiyle orantılı hesaplanıyor (E.2022/8211 K.2023/166; E.2024/1304 K.2025/1824).

Bu dayanakların aynı dosyada nasıl uygulanacağı, sözleşmeye ve imalatın niteliğine göre değişebilir.

Dolabı söküp götürebilir mi?

Türk Medeni Kanunu'na göre bir şeye malik olan, onun bütünleyici parçalarına da malik olur. Bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan parçadır. Bu parça, asıl şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılamaz (TMK m.684).

Bu tanıma göre zarar vermeden sökülebilen bir dolabın bütünleyici parça sayılması güçtür. Böyle bir dolabın kiracı tarafından götürülüp götürülemeyeceği, sözleşmeye ve somut duruma göre değerlendirilir. Kiracı kiralananı teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür; sökümün bıraktığı hasar ona ait olabilir (TBK m.334/1). Rıza veren kiraya veren ise, yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça, kiralananın eski durumuyla geri verilmesini isteyemez (TBK m.321/2).

Bu yazı tadilat masraflarına odaklanıyor. İhtiyaç nedeniyle tahliye ve tahliye taahhüdü için ev sahibinin tahliye davası açması, kira artışı için hangi TÜFE oranının uygulandığı yazılarına bakılabilir.

Bu Süreçte Bilinmesi Gerekenler

Kiracı, kiralananda yenilik ve değişikliği kiraya verenin yazılı rızasıyla yapabilir (TBK m.321/1). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kira sürerken masrafın kiradan düşülebilmesi için sözleşme hükmü ya da yazılı delille ispatlanan bir anlaşma arıyor. Böyle bir dayanak olmadan kirayı eksik ödemek temerrüt ve tahliye riski doğurabilir (TBK m.315). Kiralanandaki ayıp için kanun ayrı bir yol öngörür: önce bildirim ve uygun süre, sonra kiraya veren hesabına giderme (TBK m.306/1). Taşınırken kanun, aksine yazılı anlaşma yoksa değer artışının karşılığının istenemeyeceğini söyler (TBK m.321/3). Yargıtay ise sözleşmede aksine hüküm yoksa faydalı ve zorunlu masrafların bir kısmının tahliyeden sonra istenebileceğini kabul ediyor. Sonuç, sözleşmenin hükümlerine göre değişir.

Pratik kontrol listesi

Kiracı için:

  • Dolap veya tadilattan önce ev sahibinden yazılı rıza alın.
  • Masrafın kiradan düşüleceği kararlaştırılacaksa bunu ayrıca ve yazılı yapın; tutarı ve ayları belirtin.
  • Yazılı anlaşma yoksa kirayı eksiksiz ödemeye devam edin.
  • Bozuk bir şey varsa önce ev sahibine yazılı bildirin ve süre verin.
  • Fatura, fotoğraf ve teslim tutanağını saklayın.

Ev sahibi için:

  • Kiracının tadilat talebine yazılı cevap verin; rıza veriyorsanız eski hâle getirme konusunu yazılı kararlaştırın.
  • Kiradan düşmeyi kabul etmiyorsanız bunu yazılı bildirin.
  • Eksik ödemede TBK m.315'teki yazılı süre usulünü uygulayın.
  • Tahliyede kiralananın durumunu tutanakla tespit edin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Kanun hükümleri 16.11.2026 tarihli konsolide metinden, mahkeme kararları tam metinlerinden okunmuştur. Belirli bir uyuşmazlığın sonucu, kira sözleşmesinin hükümlerine ve tarafların yazışmalarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Cem Sinanoğlu — İstanbul Barosu (Sicil No: 47041)

Bu yazıyı paylaş