Kripto Mirası: Hak Ölümle Geçer, Anahtar Geçmez

Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi, miras hukukunun en güçlü cümlelerinden birini taşır: "Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar."

Kimsenin başvurmasına gerek yoktur, kimsenin onayı aranmaz, bir işlem yapılması beklenmez. Ölüm anında hak geçmiştir.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun 35/C maddesinin altıncı fıkrası ise şunu söyler: "Platformların müşterilerine ait kripto varlıkların müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurulması esastır."

Bu iki cümle yan yana getirildiğinde ortaya, miras hukukunun bugüne kadar karşılaşmadığı bir durum çıkıyor: hakkın geçtiği ama hakka ulaşmanın hiçbir hukuki yolunun bulunmadığı bir malvarlığı.

Hak tarafında bir sorun yok

Önce yanlış anlaşılmayı ortadan kaldırmak gerekiyor. "Kripto varlık miras kalır mı?" sorusu, hukuken tartışmalı bir soru değildir.

maddenin ikinci fıkrası mirasçıların neleri kazandığını sayıyor: "mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar."

"Diğer malvarlığı hakları" ifadesi kapsayıcıdır. Bir kripto varlık, ekonomik değeri olan ve devredilebilen bir malvarlığı unsuru olduğu ölçüde terekeye dâhildir. Bunun için ayrı bir kanun hükmüne ihtiyaç yoktur; nitekim Türk hukukunda "dijital miras" başlıklı özel bir düzenleme de bulunmuyor.

Sorun mülkiyette değil, ulaşmada.

İki tamamen farklı hukuki durum: platformdaki varlık ve cüzdandaki varlık

Kripto varlık denince tek bir şey konuşuluyor. Miras bakımından ise birbiriyle hiç ilgisi olmayan iki durum var.

Birincisi: lisanslı bir platformda duran varlık.

26 Haziran 2024 tarihli 7518 sayılı Kanun'la Sermaye Piyasası Kanunu'na eklenen 35/B maddesinin birinci fıkrası, kripto varlık hizmet sağlayıcıların kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin alınmasını zorunlu kılıyor. 35/C maddesinin birinci fıkrası ise bu kuruluşların müşterilerinin kimliklerini, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında tespit etmekle yükümlü olduğunu söylüyor.

Lisans düzeninin kendisini ve platformlara getirdiği yükümlülükleri ayrıca ele almıştık: kripto varlık yasası ve SPK lisansı. Burada bizi ilgilendiren, bu düzenin miras bakımından ne anlama geldiği.

Bunun mirasçı bakımından sonucu şudur: muhatap vardır. Platform, müşterisinin kim olduğunu bilir, kayıtları tutar, hukuken adres gösterilebilir bir tüzel kişidir. Mirasçı, mirasçılık belgesiyle bu kuruluşa başvurabilir.

Mirasçının konumu bu hâlde güçlüdür. 35/C maddesinin yedinci fıkrası açık: "Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcıların mal varlığından ayrı olup, kayıtlar da bu hükme uygun olarak tutulur." Aynı fıkra devam ediyor: müşterilerin varlıkları, hizmet sağlayıcının borçları nedeniyle "kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz."

Yani platform batsa bile, oradaki varlık platformun malvarlığına karışmaz. Mirasçının talebi, iflas masasında sıraya girmez.

İkincisi: kişinin kendi cüzdanındaki varlık.

Burada muhatap yoktur. Ne başvurulacak bir kurum, ne kararı uygulayacak bir taraf, ne de mahkemenin yöneleceği bir adres vardır. Erişim özel anahtara — pratikte kurtarma cümlesine — bağlıdır. Bu bilgi mirasbırakanla birlikte kaybolmuşsa, mahkeme kararının yöneltilebileceği bir muhatap bulunmadığından, karar tek başına erişimi sağlamaz.

Mirasçının hakkı vardır ve bu hak tartışmasızdır. Ama hakkın konusu, hukuken ulaşılamaz durumdadır.

Kanunun kendi tercihi, ulaşılamayan seçenekten yana

Buradaki ironiyi görmek gerekiyor, çünkü sonucu doğrudan belirliyor.

35/C maddesinin altıncı fıkrası, müşteri varlıklarının kendi cüzdanlarında bulundurulmasını "esas" sayıyor. Yani kanunun kurduğu asıl düzen, mirasçı bakımından en riskli olan düzendir. Saklama hizmeti bir istisnadır: fıkra, *"Müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurmayı tercih etmedikleri kripto varlıklara ilişkin saklama hizmeti"*nin, Kurul düzenlemesi uyarınca yetkilendirilmiş ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından uygun görülen bankalarca ya da Kurulca kripto varlık saklama hizmeti sunmaya yetkilendirilmiş kuruluşlarca sunulmasını, müşterilere ait nakitlerin de bankalarda tutulmasını zorunlu tutuyor.

Bu tercih, yatırımcının varlığını hizmet sağlayıcının riskinden korumak için son derece anlamlıdır. Miras planlaması bakımından ise doğrudan bir uyarıdır: kanun sizi, mirasçınızın ulaşamayacağı yere yönlendiriyor. Bunun karşılığında yapılması gereken şey, hukuki değil organizasyoneldir.

"Devlet güvencesi" yanılgısı

Mirasçıların sık düştüğü bir başka beklenti, kayıp hâlinde bir tazmin mekanizmasının devreye gireceğidir. Kanun bunu iki ayrı yerde reddediyor.

35/C maddesinin dördüncü fıkrası: "Platformlara Kurul tarafından faaliyet izni verilmiş olması, işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğu anlamına gelmez. Kripto varlıklar bu Kanunun 82 nci maddesinde düzenlenen yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir."

Aynı sınır, altıncı fıkrada bankada saklanan varlıklar için de çiziliyor: "Bankalar nezdinde saklanan kripto varlıklar ile müşterilere ait bu kapsamdaki nakitler 5411 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde düzenlenen mevduat ve katılım fonunun sigortalanması hükümlerine tabi değildir."

Yani lisanslı platform, ayrıştırılmış varlık ve banka nezdinde saklama — üçü birden, mevduat sigortasına benzer bir güvence anlamına gelmiyor. Mirasçıya düşen hak, gerçek bir haktır; ama bir devlet garantisi değildir.

Mirasçının önündeki üç aylık saat

Terekeye kripto varlık girdiğinde miras hukukunun bilinen bir kuralı beklenmedik biçimde sertleşir.

Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi: "Miras, üç ay içinde reddolunabilir." Süre, yasal mirasçılar için — mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe — mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar.

Klasik bir terekede bu üç ay, mal varlığını ve borçları tartmak için kullanılır. Değeri gün içinde ciddi biçimde değişebilen bir varlık söz konusu olduğunda ise mirasçı, kararını hareketli bir tablo üzerinden vermek zorunda kalır. Üstelik varlığın büyüklüğünü tespit edebilmek için önce ona ulaşabilmek gerekir — ve yukarıda anlatılan erişim sorunu, tam da bu üç ayın içine düşer.

Bu noktada Medeni Kanun'un 589. maddesi işe yarar bir araç sunuyor. Madde, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkiminin "istem üzerine veya re'sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri" alacağını söylüyor. İkinci fıkra bu önlemleri sayarken "özellikle kanunda belirtilen hâllerde terekede bulunan mal ve hakların yazımına" atıf yapıyor — yani yazım her terekede kendiliğinden yapılan bir işlem değil. Dijital varlıkların terekenin defterine geçirilmesi, hem üç aylık kararın sağlıklı verilmesine hem de sonraki paylaşım tartışmalarının önlenmesine yarar.

Bu süre bakımından iki nokta ayrıca önemlidir. Medeni Kanun'un 605. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Buna karşılık 610. maddenin ikinci fıkrası uyarınca, ret süresi sona ermeden mirasçı sıfatıyla tereke işlemlerine karışan kişi mirası reddedemez. Bu ikinci kural dijital varlıklarda özel bir anlam taşır: bir cüzdana erişilmesi veya içindeki varlığın hareket ettirilmesi, tereke işlerine karışma olarak değerlendirilebilir. Ayrıca atanmış mirasçılar bakımından süre, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işler.

Mirasçılık belgesi için mahkemeyi beklemek şart değil

Pratik bir nokta: platforma başvurmak için gereken mirasçılık belgesi yalnızca mahkemeden alınmaz.

Medeni Kanun'un 598. maddesinin birinci fıkrası: "Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir."

Yasal mirasçılık söz konusuysa noterlik yolu da açıktır. Atanmış mirasçılık, yabancılık unsuru veya nitelikli bir tereke tartışması bulunan hâllerde ise mahkeme yolu gerekebilir.

Aynı maddenin üçüncü fıkrası da hatırlanmalı: "Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir." Yani belge, kesin ve dokunulmaz bir sonuç değildir.

Belgenin alınmış olması tek başına yeterli değildir. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca, intikal eden değerleri elinde bulunduran kuruluşlar vergi dairesince ilişiğin kesildiği bildirilmedikçe ödeme veya devir yapamaz. Bu nedenle veraset ve intikal vergisi beyanı, platforma yapılacak başvurunun ayrılmaz bir parçasıdır.

Kurtarma cümlesi neden vasiyetnameye yazılmaz

Akla ilk gelen çözüm, kurtarma cümlesini vasiyetnameye yazmaktır. Türk Medeni Kanunu'nun iki maddesi, bunun neden kötü bir fikir olduğunu açıkça gösteriyor.

madde: "Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur." Vasiyetnameyi düzenleyen, saklayan ya da ölenin eşyası arasında bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez teslimle yükümlüdür; aksi hâlde doğacak zarardan sorumlu olur.
madde: "Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur." İkinci fıkra, bilinen mirasçıların ve diğer ilgililerin açılma sırasında hazır bulunmak üzere çağrılacağını söylüyor.

Yani vasiyetname gizli bir belge değildir. Açılır, okunur ve ilgililere bildirilir. İçine yazılmış bir kurtarma cümlesi, o andan itibaren birden çok kişinin bilgisindedir — üstelik paylaşım henüz yapılmamışken.

Doğru kurgu, ikisini ayırmaktır: vasiyetname varlığın var olduğunu ve nerede aranacağını söyler; anahtarın kendisini taşımaz. Anahtarın nasıl saklanacağı ve kime, hangi koşulda ulaşacağı ise vasiyetnamenin içeriğinden ayrı bir mesele olarak ele alınır. Burada dikkat edilmesi gereken sınır şudur: ölümden sonra sonuç doğurması amaçlanan düzenlemeler ölüme bağlı tasarrufların şekil şartlarına tabidir; bu şartları dolanan sağlararası kurgular muvazaa itirazına ve saklı paylı mirasçılar bakımından tenkis talebine konu olabilir.

Bu ayrımın bir başka faydası daha var: mirasçılar, ulaşamadıkları bir varlığın varlığından en azından haberdar olur. Varlığın hiç bilinmemesi, kaybın önlenmesi en kolay olan biçimidir.

Platform hesapları ve sosyal medya

Kripto dışındaki dijital varlıklar için Türk hukukunda özel bir düzenleme yok; sonuç, hakkın niteliğine göre değişir.

Ekonomik değeri olan ve devredilebilir nitelikteki haklar — alan adları, bir hesaba bağlı bakiyeler, telif hakları, ticari değeri olan hesaplar — 599. maddedeki "diğer malvarlığı hakları" kapsamında terekeye girer.

Buna karşılık kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar mirasçıya geçmez. Bir sosyal medya hesabının kişisel yazışmaları bakımından mesele, malvarlığı değil kişilik alanıdır; ayrıca platformun kendi kullanıcı sözleşmesi ve hizmet verdiği ülkenin hukuku devreye girer. Pratikte bu, mirasçının hukuken haklı olduğu hâlde teknik olarak sonuç alamadığı bir başka alandır.

Bu tabloyu tamamlayan bir başka konu, hesabını ya da IBAN'ını başkasına kullandırmanın cezai sonuçlarıdır; onu ayrı bir yazıda ele almıştık: IBAN mağduru oldum, ceza alır mıyım.

Bu Süreçte Bilinmesi Gerekenler

Kripto varlığın terekeye girip girmediği tartışmalı değildir; 599. madde gereği hak ölümle geçer. Tartışmalı olan, hakka ulaşılıp ulaşılamayacağıdır.

Varlığın nerede durduğu her şeyi belirler. Lisanslı bir platformda duruyorsa muhatap vardır ve 35/C maddesinin yedinci fıkrası mirasçının konumunu güçlendirir. Kişinin kendi cüzdanında duruyorsa hakkın varlığı değişmez; ancak erişim, mirasbırakanın cihazlarında, yedeklerinde veya kayıtlarında anahtara ilişkin bir iz bulunup bulunmadığına bağlı kalır. Terekenin tespiti ve korunması için 589. madde kapsamında sulh hâkiminden önlem istenebilir.

Lisans, güvence değildir. 35/C maddesinin dördüncü fıkrası, faaliyet izninin kamu güvencesi anlamına gelmediğini ve yatırımcı tazmin hükümlerinin uygulanmayacağını açıkça yazar.

Üç aylık ret süresi kripto varlık söz konusu olduğunda gerçek bir baskı yaratır; terekenin yazımı için 589. madde kapsamında sulh hâkiminden önlem istenebilir.

Mirasçılık belgesi noterlikten de alınabilir ve bu yol genellikle daha hızlıdır.

Kurtarma cümlesi vasiyetnameye yazılmaz. Vasiyetname 596. madde uyarınca açılır ve ilgililere okunur.

Sık Sorulan Sorular

Kripto varlık miras kalır mı? Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi mirasçıların mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan doğruya kazandığını düzenler. Ekonomik değeri olan ve devredilebilir nitelikteki kripto varlıklar bu kapsamda terekeye dâhildir. Türk hukukunda ayrıca "dijital miras" başlıklı özel bir düzenleme bulunmamaktadır.

Mirasbırakanın cüzdan şifresi bilinmiyorsa mahkeme kararıyla açtırabilir miyim? Kişinin kendi cüzdanında tutulan varlıkta kararın yöneltilebileceği bir muhatap bulunmadığından, bu yolla sonuç alınması beklenmez. Bu, hakkın yokluğundan değil, hakka ulaşma imkânının teknik olarak bulunmamasından kaynaklanır.

Platform batarsa mirasçının hakkı ne olur? Sermaye Piyasası Kanunu'nun 35/C maddesinin yedinci fıkrası, müşteri varlıklarının hizmet sağlayıcının malvarlığından ayrı olduğunu; hizmet sağlayıcının borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemeyeceğini, rehnedilemeyeceğini ve iflas masasına dâhil edilemeyeceğini düzenler.

Kripto varlıklar mevduat gibi sigortalı mı? Hayır. 35/C maddesinin altıncı fıkrası, bankalar nezdinde saklanan kripto varlıkların ve bu kapsamdaki nakitlerin mevduat ve katılım fonunun sigortalanmasına ilişkin hükümlere tabi olmadığını açıkça belirtir. Aynı maddenin dördüncü fıkrası da kripto varlıkların yatırımcı tazmin hükümlerine tabi olmadığını düzenler.

Platforma başvurmak için hangi belge gerekir? Mirasçılık sıfatını gösteren belge gerekir. Medeni Kanun'un 598. maddesi uyarınca bu belge sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir; yasal mirasçılık söz konusuysa noter yolu genellikle daha hızlıdır. Platformun kendi başvuru usulü ve isteyeceği ek belgeler ayrıca dikkate alınmalıdır.

Terekede kripto varlık olduğunu nasıl belgeleyebilirim? Medeni Kanun'un 589. maddesi, sulh hâkiminin istem üzerine veya kendiliğinden terekenin korunması için gerekli önlemleri alacağını düzenler; ikinci fıkra bu önlemleri sayarken "özellikle kanunda belirtilen hâllerde" terekede bulunan mal ve hakların yazımına atıf yapar. Dijital varlıkların bu yazıma dâhil edilmesi istenebilir.

Kurtarma cümlemi vasiyetnameye yazsam olur mu? Uygun değildir. Medeni Kanun'un 595. maddesi vasiyetnamenin ölümden sonra derhâl sulh hâkimine teslimini zorunlu tutar; 596. madde ise vasiyetnamenin teslimden itibaren bir ay içinde açılacağını ve ilgililere okunacağını düzenler. Vasiyetname gizli kalan bir belge değildir.

Miras üç ay içinde reddedilmezse ne olur? Medeni Kanun'un 606. maddesi mirasın üç ay içinde reddolunabileceğini düzenler; süre, yasal mirasçılar için — mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe — ölümü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Bu süre içinde ret yapılmazsa, Medeni Kanun'un 610. maddesi uyarınca mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur; 599. maddenin ikinci fıkrası uyarınca da mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu hâle gelir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş, yatırım tavsiyesi ya da mali tavsiye niteliği taşımaz. Mirasın reddi süresi gibi hak düşürücü süreler ve terekenin korunmasına ilişkin talepler bakımından, somut olayın koşullarına göre bir hukukçuya danışılması yerinde olur.